ΜΗΝΥΜΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ 2025

Ἀριθμός Πρωτ. 3469

«Θεὸς ὤν εἰρήνης, Πατὴρ οἰκτιρμῶν, τῆς μεγάλης Βουλῆς σου τὸν Ἄγγελον, εἰρήνην παρεχόμενον ἀπέστειλας ἡμῖν» (Καταβασίαι Χριστουγέννων, ὠδὴ ε΄)

Ἀγαπητοὶ Πατέρες καὶ Ἀδελφοὶ ἐν Κυρίῳ Σαρκωθέντι·

Εἴχαμε ἀποστατήσει μὲ τὴν παρακοή μας στὸν Θεὸ καὶ βρεθήκαμε σὲ κατάσταση ἐκπτώσεως καὶ ἐχθρότητος.
Ὁ Τριαδικὸς Θεός μας, «πλούσιος ὤν ἐν ἐλέει» (Ἐφ. 2, 4), ὡς Φιλάνθρωπος καὶ Πανάγαθος, ἔλαβε τὴν σωτήρια πρωτοβουλία ὅταν ἦλθε ὁ κατάλληλος καιρός. Καὶ ἐσαρκώθη ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος δανειζόμενος ἀπὸ τὴν Κυρία Θεοτόκο ἀνθρώπινη φύση, τὴν ὁποίαν ἕνωσε ὑποστατικὰ στὸ Πρόσωπό Του μὲ τὴν θεία φύση. Καὶ τοῦτο γιὰ νὰ ἐπαναφέρει καὶ γιὰ νὰ χαρίση -διὰ τοῦ Σταυροῦ καὶ τῆς Ἀναστάσεώς Του- τὴν εὐλογημένη Εἰρήνη ποὺ εἴχαμε ἀποδιώξει.

Ὁ «Θεὸς τῆς εἰρήνης» (Ρωμ. 15, 33· 16, 20· Ἑβρ. 13, 20), ὁ «ποιῶν εἰρήνην» (Ἐφ. 2, 15), ἀπέστειλε τὸν «Μεγάλης Βουλῆς Ἄγγελον» (Ἡσ. 9, 6), τὸν Κύριό μας Ἰησοῦ Χριστὸ τὸν Θεάνθρωπο, γιὰ νὰ ποιήσει τὴν «καταλλαγήν» (Ρωμ. 5, 11· Β΄ Κορ. 5, 18-19), δηλαδὴ τὴν συμφιλίωσή μας μὲ τὸν Θεό. Μόνον ὁ Ἄρχων τῆς Εἰρήνης, ὁ Σωτήρας Χριστός, «ἡ ὄντως Εἰρήνη» (ἑωθινὸν δοξαστικὸν στ΄), ἔχει καὶ χαρίζει Εἰρήνη ὡς θεϊκὸ ἰδίωμα καὶ γνώρισμα καὶ ὄχι ὡς ἀνθρώπινο ἐπίτευγμα καὶ κατόρθωμα.

***

Ἀγαπητοὶ Ἀδελφοί·

Ὁ Θεὸς προεῖπε διὰ τοῦ Ἁγίου Προφήτου Ἰεζεκιήλ, ἕξι αἰῶνες πρὶν ἀπὸ τὴν Ἐνανθρώπηση τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου, ὅτι θὰ στείλει ὡς Ποιμένα τὸν κατὰ σάρκα ἀπόγονο τοῦ Δαυίδ, τὸν ἀναμενόμενο Μεσσία. Καὶ μὲ Αὐτὸν θὰ συνάψει «διαθήκην εἰρήνης» (Ἰεζ. 34, 25), Νέα (Καινὴ) Διαθήκη, ὥστε νὰ ἔλθει ἄφθονη καὶ εὐργετικὴ βροχὴ εὐλογιῶν στὸν λαό Του, στὴν Ἐκκλησία Του, διὰ τῆς Χάριτος τοῦ Παναγίου Πνεύματος.

Τότε, συνεχίζει θριαμβευτικὰ ὁ Ἅγιος Προφήτης, θὰ συντριβεῖ ὁ ζυγὸς τῆς τυραννίας τοῦ διαβόλου καὶ οἱ πιστοὶ θὰ κατοικοῦν «ἐπ’ ἐλπίδι εἰρήνης», μὲ ἀσφάλεια, χωρὶς φόβο. Θὰ ἀναδειχθεῖ σὲ αὐτοὺς «φυτὸν εἰρήνης», δηλαδὴ Ἄρχοντας Εἰρήνης, ὁ Θεάνθρωπος Χριστός, ὥστε νὰ ἀποδιώξει κάθε λιμὸ πνευματικὸ καὶ ὀνειδισμὸ ἐχθρικό. Ἡ δὲ θεία διαβεβαίωση εἶναι γεμάτη τρυφερότητα: «πρόβατά μου καὶ πρόβατα πομνίου μού έστε, καὶ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, λέγει Κύριος Κύριος» (Ἰεζ. 34, 31).

Κατόπιν τούτου, ὅσοι καταπατοῦν τὴν θεία Διαθήκη καθίστανται ὁλοφάνερα ἀσεβεῖς καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ βροῦν καὶ νὰ ἀπολαύσουν Εἰρήνη. Ἡ ἀποστασία ἀπὸ τὸν ἀληθινὸ Θεὸ ἐπιφέρει θλίψη, στενοχώρια, καταστροφὴ καὶ ἀπελπισία. Ἀντίθετα, ἡ ὑποταγὴ στοὺς ὅρους τῆς Διαθήκης Του χαρίζει Εἰρήνη ἀπεριόριστη καὶ ἀτελεύτητη. Τότε οἱ ἄνθρωποι εἰρηνεύουν μὲ τὸν Θεὸ διὰ τῆς μετανοίας καὶ τῆς τηρήσεως τῶν θείων Ἐντολῶν Του· εἰρηνεύουν μέσα τους διότι ὅταν διασαλεύονται προστρέχουν στὴν ἱερὰ Ἐξομολόγηση καὶ καθαίρονται, ὅπως καὶ στὴν Θεία Κοινωνία καὶ φωτίζονται· εἰρηνεύουν ἐπίσης καὶ μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους ὡς ἀληθινὰ τέκνα Θεοῦ, πρόβατα τῆς Ποίμνης Του, ἐνάρετα καὶ εὐλογημένα.

***

Ἀγαπητοὶ Πατέρες καὶ Ἀδελφοί·

Τὰ ὀρθόδοξα ἅγια Χριστούγεννα ἀποτελοῦν ἀκόμη καὶ σήμερα τὴν μόνη ἀληθινὴ ἑορτὴ Εἰρήνης στὸν κόσμο.
Μπορεῖ νὰ φλέγονται ἑστίες πολέμου στὴν γῆ καὶ νὰ ἀναφλέγονται νέες· μπορεῖ νὰ μαίνονται παραλογισμοί, ἀλληλοσπαραγμοί, ἀντιπάθειες, μικρότητες, ἀδικίες καὶ μίση. Ὅμως, Εἰρήνη ἀληθινὴ ὑπάρχει καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχει μόνον ἐκεῖ ποὺ βασιλεύει ὁ Χριστός, στὴν ἁγία Ἐκκλησία Του, ὅπως καὶ στὶς καρδιὲς τῶν ἀληθινῶν λατρευτῶν Του Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν.

Ὅπου δὲν ὑπάρχει καὶ δὲν κυριαρχεῖ ὁ Χριστός, ὅπου περιφρονεῖται καὶ διώκεται, ἐκεῖ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξει καὶ νὰ βρεθεῖ Εἰρήνη ἀληθινὴ καὶ πραγματική.

Οἱ ἀνθρώπινες συνεννοήσεις καὶ διαπραγματεύσεις, ἐνῶ ὑποκαίουν ἀνομολόγητα συμφέροντα καὶ ἐπιδιώξεις, δὲν φέρνουν εἰρήνη. Ἀλλὰ καὶ τὰ Οἰκουμενιστικὰ καὶ Οὑμανιστικὰ συνθήματα περὶ εἰρήνης, ὡς ἀνευλόγητα καὶ ἐξαπατητικά, ἀποτελοῦν καθαρὴ ματαιολογία καὶ ματαιοπονία.

Ὅπου δοξάζεται καὶ ὑμνεῖται ὁ Σωτήρας μας καθαρῶς καὶ ὀρθοδόξως, ὅπου τηρεῖται καὶ βιώνεται ἡ ἁγία Διαθήκη Του, οἱ σωτήριες Ἐντολές Του, ἐκεῖ ὁ Χριστός μας γεννιέται καὶ πάλι μυστηριακά, λειτουργικὰ καὶ πνευματικά, καὶ ἐγκαθιστᾶ τὴν θαυμαστὴ Εἰρήνη Του. Αὐτὴν ποὺ νικᾶ τὰ πάθη καὶ γαληνεύει τὶς ψυχές, ποὺ κάνει τὸν Θεὸ Πατέρα μας καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους Ἀδελφούς μας ἀγαπητούς. Ἀμήν!

Χριστὸς ἐτέχθη! Ἅγια Χριστούγεννα 2025

Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ

Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος

† Ὁ Ἀθηνῶν ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ

Τὰ Μέλη

† Ὁ Πειραιῶς καὶ Σαλαμῖνος ΓΕΡΟΝΤΙΟΣ
† Ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ
† Ὁ Θεσσαλονίκης ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ
† Ὁ Δημητριάδος ΦΩΤΙΟΣ
† Ὁ Τορόντο ΜΩΫΣΗΣ
† Ὁ Ἀµερικῆς ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ
† Ὁ Φιλίππων καὶ Μαρωνείας ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ
† Ὁ Ὠρωποῦ καὶ Φυλῆς ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ
† Ὁ Λαρίσης καὶ Πλαταμῶνος ΚΛΗΜΗΣ
† Ὁ Μεθώνης ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ
† Ὁ Ἔτνα καὶ Πόρτλαντ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ
† Ὁ Θεουπόλεως ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ
† Ὁ Πελαγονίας ΜΑΞΙΜΟΣ

Οἱ Βοηθοὶ Ἐπίσκοποι

† ὁ Νικοπόλεως (Τζακάρτας) ΔΑΝΙΗΛ
† ὁ Ταλαντίου ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ
† ὁ Ἀστορίας ΒΕΝΕΔΙΚΤΟΣ
† ὁ Ἰκορτὰ ΣΙΜΩΝ

ΑΚΡΙΒΕΣ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝ

Ὁ Ἀρχιγραμματεὺς

† Ὁ Δημητριάδος Φώτιος

«Ὁ Ἕλληνας Ἅγιος ποὺ ἑνώνει Ρώσους, Οὐκρανοὺς καὶ Ἕλληνες στὴν καρδιὰ τοῦ πολέμου»

Ἅγιος Στέφανος ὁ Ὁμολογητής

Ἀρχιεπίσκοπος Σουρὸζ (Κριμαίας)

Ἑορτάζεται στὶς 15 Δεκεμβρίου 

Ὁ Ἅγιος Στέφανος ὁ Ὁμολογητὴς γεννήθηκε στὴν Καππαδοκία τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Ρωμαϊκῆς (Βυζαντινῆς) Αὐτοκρατορίας. Ἡ καταγωγή του ἀπὸ μιὰ  ἑλληνόφωνη περιοχή, ἀληθινὴ κοιτίδα μεγάλων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας, ὑπῆρξε ἀφορμὴ νὰ ἐγκολπωθεῖ τὴν παράδοση τῆς Ρωμηοσύνης - της χριστιανικῆς ἑλληνικῆς οἰκουμένης ποὺ συνέδεε πνευματικὰ τοὺς λαοὺς τῆς Ἀνατολῆς. 

Ἐκπαιδεύτηκε στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ μετὰ τὴν κουρά του ὡς μοναχὸς ἀποσύρθηκε στὴν ἔρημο, ὅπου ἔζησε ἐπὶ τριάντα ἔτη σὲ ἀσκητικοὺς ἀγῶνες. Ὁ Πατριάρχης Γερμανὸς Α΄ Κωνσταντινουπόλεως, ἐντυπωσιασμένος ἀπὸ τὴν ταπείνωση καὶ τὸν ἐνάρετο βίο του, τὸν χειροτόνησε ἐπίσκοπο τῆς πόλης Σουρὸζ (Σουγδαία), στὴ σημερινὴ πόλη Sudak της Κριμαίας. 

Σὲ διάστημα μόλις πέντε ἐτῶν, ἡ ποιμαντικὴ διακονία τοῦ Ἁγίου Στεφάνου καρποφόρησε τόσο πλούσια, ὥστε δὲν ἀπέμεινε αἱρετικὸς ἢ ἀβάπτιστος εἰδωλολάτρης στὴ Σουρὸζ καὶ τὰ περίχωρά της. Ὁ ρωμηὸς ἐπίσκοπος ἔγινε πνευματικὸς πατέρας ἑνὸς λαοῦ ποὺ ἔμελλε νὰ ἀποτελέσει γέφυρα μεταξὺ Ἑλλήνων, Ρώσων καὶ ἄλλων ὀρθοδόξων ἐθνῶν. 

Ὁ Ἅγιος Στέφανος ἀντιτάχθηκε γενναῖα στὴν εἰκονομαχία τοῦ αὐτοκράτορα Λέοντος Γ΄ του Ἰσαύρου (716-741). Ἀρνήθηκε νὰ ὑπακούσει στὶς διαταγὲς γιὰ ἀφαίρεση τῶν ἱερῶν εἰκόνων ἀπὸ τοὺς ναούς, καὶ γι' αὐτὸ ὁδηγήθηκε δέσμιος στὴν Κωνσταντινούπολη, ὅπου φυλακίστηκε καὶ βασανίστηκε. Μετὰ τὸν θάνατο τοῦ αὐτοκράτορα, ἀπελευθερώθηκε καὶ ἤδη προχωρημένος στὰ χρόνια, ἐπέστρεψε στὸ ποίμνιό του στὴ Σουρόζ, ὅπου καὶ ἐκοιμήθη ἐν εἰρήνῃ. 

Ἀξιοσημείωτο εἶναι ὅτι στὶς ἀρχὲς τοῦ 9^ου αἰῶνα, ὁ Ρῶσος ἡγεμόνας Βραβλὶν (Bravlin), κατὰ τὴ διάρκεια ἐκστρατείας στὴν Κριμαία, ἐπηρεάστηκε ἀπὸ θαύματα ποὺ συνέβησαν στὴν κρύπτη τοῦ Ἁγίου καὶ δέχθηκε τὸ βάπτισμα. Ὁ Ἅγιος Στέφανος, ἀκόμη καὶ μετὰ τὴν κοίμησή του, συνέχιζε νὰ ἑνώνει λαοὺς ὑπὸ τὴ σκέπη τῆς Ὀρθοδοξίας. 

Ὁ Χριστὸς ἑνώνει τοὺς ἀνθρώπους 

Ἡ μνήμη τοῦ Ἁγίου Στεφάνου μᾶς ὑπενθυμίζει μιὰ θεμελιώδη ἀλήθεια: ὁ Χριστὸς ἑνώνει καὶ δὲν χωρίζει τοὺς ἀνθρώπους. Ἀκόμη καὶ ὅταν πόλεμος ξεσπᾶ μεταξὺ ὀρθοδόξων ἀδελφῶν  ̶ ὅπως σήμερα μεταξὺ Ρώσων καὶ Οὐκρανῶν  ̶ κατὰ βάθος ὑπάρχει μία κοινὴ ρίζα, ἡ ρίζα τῆς πίστης στὸν ἀναστημένο Κύριο, ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ ξεριζωθεῖ. 

Ἡ σημερινὴ τραγωδία ποὺ βιώνει ὁ ὀρθόδοξος λαὸς τοῦ Κυρίου στὶς ἐμπόλεμες περιοχές της Μαριούπολης, τῆς Χερσώνας καὶ τῆς Κριμαίας μᾶς θλίβει βαθύτατα. Ὡστόσο, ἡ κοινὴ ὀρθόδοξη κληρονομιὰ παραμένει ζωντανή, ὑπεράνω συνόρων καὶ γεωπολιτικῶν διενέξεων. Οἱ ναοί, τὰ μοναστήρια καὶ ἡ λατρεία διατηροῦν τὴ μνήμη τῆς ἑνότητας ποὺ χαρίζει τὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ. 

Σκέψεις ἑνὸς ἐξωτερικοῦ παρατηρητῆ 

Ὡς ἐξωτερικὸς παρατηρητής, δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ ἀγνοήσει ὅτι ὁ πόλεμος αὐτὸς ἐντάσσεται σὲ ἕνα εὐρύτερο γεωπολιτικὸ πλαίσιο, τοὺς κανόνες τοῦ ὁποίου θὰ ἀναλύσει ὁ ἱστορικὸς τοῦ μέλλοντος. Αὐτὸ ποὺ κυρίως γίνεται ἀντιληπτό εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι μέρος τοῦ δυτικοῦ πολιτικοῦ κόσμου  ̶  καὶ ἰδιαίτερα ὁρισμένες ἐλίτ  ̶ δίνει τὴν ἐντύπωση πὼς ἐπιθυμεῖ τὴ συνέχιση τῆς σύγκρουσης μεταξὺ ὀρθοδόξων, παρὰ τὴν κατάπαυσή της. 

Ὁ Πρόεδρος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν φαίνεται, τελικά, νὰ εἶναι ἴσως ὁ μόνος ἡγέτης ποὺ ἐπιδιώκει ἐνεργὰ τὸν τερματισμὸ τοῦ πολέμου, περισσότερο ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὴ Ρωσία ἢ τὴ δυτικὴ Εὐρώπη, ποὺ δίνει τὴν ἐντύπωση ὅτι ἐπιθυμεῖ τὴ διατήρηση τῆς σύγκρουσης. Οἱ λόγοι αὐτῆς τῆς στάσης παραμένουν ἀδιευκρίνιστοι γιὰ τὸν ἁπλὸ πολίτη· μόνον ἐκεῖνοι ποὺ τὴν ξεκίνησαν τοὺς γνωρίζουν καὶ ὁ ἱστορικός του μέλλοντος εἶναι αὐτὸς ποὺ θὰ τοὺς φέρει στὸ φῶς καὶ θὰ τοὺς καταγράψει. 

Δὲν εἴμαστε ἐμεῖς ἁρμόδιοι νὰ κρίνουμε αὐτὲς τὶς πολύπλοκες γεωπολιτικὲς ἀλληλεπιδράσεις. Αὐτὸ ὅμως ποὺ μποροῦμε καὶ ὀφείλουμε νὰ κάνουμε εἶναι νὰ στρέψουμε τὸ βλέμμα μας σὲ αὐτὸ ποὺ πραγματικὰ ἔχει σημασία γιὰ ἐμᾶς: τὸν ἑλληνισμὸ ποὺ ἐπιβιώνει σὲ αὐτὲς τὶς περιοχὲς ἐδῶ καὶ χιλιετίες. 

Ὁ ζωντανὸς Ἑλληνισμὸς τῆς Ἀζοφικῆς 

Αὐτὸ ποὺ εἶναι σημαντικὸ γιὰ ἐμᾶς εἶναι νὰ ἀναγνωρίσουμε τὸν ἑλληνισμὸ ποὺ ὑπάρχει σὲ αὐτὲς τὶς περιοχὲς ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα μέχρι σήμερα. Ἕνας ἑλληνισμὸς ζωντανός, ποὺ διατηρεῖ συνείδηση τῆς ρωμηοσύνης του, ποὺ ἔχει ἐπίγνωση τῆς ἑλληνικῆς του ταυτότητας καὶ κάνει τὰ πάντα προκειμένου νὰ τὴ διαφυλάξει μέσα σὲ ἐμπόλεμες συνθῆκες. 

Στὴ Μαριούπολη, στὴ Χερσῶνα, στὴν Κριμαία, ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάρχουν Ἕλληνες, οἱ ρίζες τῶν ὁποίων ἀνάγονται στὸν 6^ο αἰῶνα π.Χ. Σήμερα, περίπου 150.000 Ἕλληνες ζοῦν στὴν εὐρύτερη περιοχή της Μαριούπολης, ἐγκατοικοῦν σὲ 29 ἑλληνικὰ χωριὰ καὶ διατηροῦν τὴ μαριουπολίτικη διάλεκτο  ̶ μιὰ ζωντανὴ μαρτυρία τῆς συνέχειας τοῦ ἑλληνισμοῦ στὸν Εὔξεινο Πόντο. 

Θὰ θέλαμε νὰ ὑποκλιθοῦμε σὲ αὐτοὺς τοὺς Ἕλληνες. Νὰ τοὺς εὐχαριστήσουμε ποὺ μᾶς κάνουν νὰ νιώθουμε περισσότερο Ἕλληνες, καὶ μάλιστα Ὀρθόδοξοι Ἕλληνες. Ἡ ἀντοχή τους, ἡ πίστη τους καὶ ἡ ἀγάπη τους γιὰ τὴν πατρώα γῆ καὶ γλῶσσα ἀποτελοῦν πηγὴ ἔμπνευσης γιὰ ὅλους μας. 

Ἡ ὑπόσχεσή μας 

Μὲ τὶς πρεσβεῖες τοῦ Ἁγίου Στεφάνου δίνουμε τὴν ὑπόσχεση ὅτι θὰ προσευχόμαστε γιὰ αὐτοὺς τοὺς ἀδελφούς μας. Προσευχόμαστε νὰ βροῦν τρόπο νὰ ἐπιβιώσουν, μὲ τὴν εὐγενικὴ κατανόηση τοῦ ρωσικοῦ κράτους, χωρὶς νὰ ὑποστοῦν ἐσωτερικὸ διωγμό. Προσευχόμαστε ἐπίσης νὰ μπορέσουμε, ἐνεργὰ καὶ κοινωνικά, νὰ βροῦμε πολιτικοὺς ποὺ θὰ ἐνεργοποιηθοῦν γιὰ αὐτοὺς τοὺς Ἕλληνες  ̶  αὐτοὺς γιὰ τοὺς ὁποίους κανεὶς δὲν μιλᾶ, αὐτοὺς ποὺ ὑποφέρουν ἀθόρυβα στὸν πόλεμο μεταξὺ ὀρθοδόξων ἀδελφῶν. 

Ὅπως κάποτε μεριμνοῦσε ὁ Ἅγιος Στέφανος γιὰ τὸ ποίμνιό του στὴ Σουρόζ, ἔτσι κι ἐμεῖς καλούμαστε νὰ δείξουμε τὴ δική μας μέριμνα. Ἡ μνήμη τοῦ Ἁγίου ἀναβιώνει σήμερα  ̶  ἕνας Ἕλληνας Ἅγιος στέκει ἐκεῖ καὶ πρεσβεύει γιὰ τὴν εἰρήνευση καὶ τὴ γεφύρωση τῶν ὀρθοδόξων λαῶν. Ἕνας Ἅγιος ποὺ ἑνώνει Ρώσους, Οὐκρανοὺς καὶ Ἕλληνες στὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ. 

Αὐτὸ ἄλλωστε ἔκανε ὁ Ἅγιος Στέφανος ποὺ ἑορτάζουμε σήμερα: ἕνωσε λαοὺς διαφορετικῆς καταγωγῆς ὑπὸ τὴ σκέπη τῆς Ὀρθοδοξίας, βάπτισε τοὺς εἰδωλολάτρες, θεράπευσε τοὺς αἱρετικούς, καὶ στάθηκε ἀκλόνητος στὴν ὑπεράσπιση τῆς πίστης. Ἂς γίνει καὶ γιὰ ἐμᾶς πρότυπο ἑνότητας καὶ ὁμολογίας. 

Ἂς θυμόμαστε ὅτι ὁ ἑλληνισμὸς δὲν εἶναι ἁπλῶς μιὰ ἐθνικὴ ταυτότητα, ἀλλὰ μιὰ πνευματικὴ κληρονομιὰ ποὺ ὑπερβαίνει σύνορα καὶ ἐποχές. Οἱ Ἕλληνες τῆς Ἀζοφικῆς μᾶς διδάσκουν ὅτι ἡ πίστη καὶ ἡ γλῶσσα μποροῦν νὰ ἐπιβιώσουν ἀκόμη καὶ στὶς πιὸ δύσκολες συνθῆκες. Ὁ Ἅγιος Στέφανος, ὁ Καππαδόκης ρωμηὸς ποὺ ποίμανε τὴν Κριμαία, παραμένει σύμβολο αὐτῆς τῆς διαχρονικῆς ἑνότητας. 

Ταῖς τοῦ Ἁγίου Στεφάνου πρεσβείαις, Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον ἡμᾶς. Ἀμήν.

† ὁ Θ. Γρ.